Lật cổ chân khi đá bóng, té xe gãy tay phải bó bột, căng cơ đùi khi chạy. Sau những chấn thương này, nhiều người nghĩ chỉ cần nghỉ ngơi là khỏi. Thực tế, nghỉ quá lâu hoặc quay lại vận động quá sớm đều có thể khiến khớp cứng, cơ yếu và dễ chấn thương lại. Vật lý trị liệu sau chấn thương giúp mô lành đúng cách, lấy lại tầm vận động, sức cơ và cảm giác vững khớp.
Khi nào cần đi khám trước
- Không chịu lực được lên chân, không đi nổi vài bước.
- Biến dạng chi, sưng to nhanh, đau dữ dội, nghe tiếng “rắc” lúc chấn thương.
- Tê, lạnh, tím đầu chi.
- Khớp lỏng, kẹt khớp, gối sưng nhiều sau xoay vặn.
- Chấn thương đầu, cổ, cột sống.
Cần chụp phim và khám để loại trừ gãy xương, đứt dây chằng, rách sụn chêm trước khi tập.
Xử trí những ngày đầu: PEACE
Nguyên tắc PEACE & LOVE được đề xuất trên tạp chí British Journal of Sports Medicine năm 2019, dùng cho chấn thương mô mềm như bong gân, căng cơ:
- Bảo vệ vùng tổn thương 1–3 ngày, hạn chế động tác gây đau.
- Kê cao chi bị thương cao hơn tim khi có thể.
- Tránh lạm dụng thuốc kháng viêm khi không cần thiết. Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
- Băng ép nhẹ để hạn chế sưng.
- Hiểu đúng về chấn thương và tránh trị liệu thụ động quá mức.
Giai đoạn phục hồi: LOVE
- Chịu lực dần khi đau cho phép, không bất động quá lâu.
- Giữ tinh thần lạc quan, tin vào khả năng hồi phục.
- Vận động tim mạch không gây đau (đạp xe, bơi) để tăng tuần hoàn.
- Tập luyện để lấy lại tầm vận động, sức cơ và cảm nhận vị trí khớp.
Tập lại sau một số chấn thương thường gặp
Bong gân cổ chân
- Vẽ chữ cái bằng bàn chân để lấy lại tầm vận động.
- Tập với dây kháng lực: đẩy bàn chân xuống, kéo lên, nghiêng trong, nghiêng ngoài.
- Nhón gót, đứng một chân, rồi đứng một chân trên nệm mềm để tập thăng bằng.
- Tập thăng bằng là phần quan trọng giúp giảm nguy cơ bong gân lại.
Sau tháo bột gãy xương
- Khớp thường cứng, cơ teo sau thời gian bất động. Tập nhẹ nhàng lấy lại tầm vận động trước, sau đó mới tăng sức cơ.
- Chịu lực tăng dần theo chỉ định của bác sĩ chỉnh hình dựa trên phim kiểm tra.
- Gãy xương cổ tay, cẳng tay: tập xoay sấp ngửa, gập duỗi cổ tay, nắm bóp bóng mềm.
Căng cơ, rách cơ nhẹ
- Vận động nhẹ sớm trong giới hạn không đau, sau đó tập kéo giãn nhẹ và tăng sức cơ dần.
- Với căng cơ đùi sau, bài tập tăng sức cơ có kiểm soát thường được dùng để giảm tái phát.
Sau mổ dây chằng, xem tập vật lý trị liệu sau mổ dây chằng chéo trước. Sau tháo bột chân, xem sau tháo bột chân bị sưng, cứng khớp; sau mổ đặt nẹp vít, xem tập sau mổ gãy xương chân. Sau mổ kết hợp xương, thay khớp, xem tập vật lý trị liệu sau mổ tại nhà.
Khi nào quay lại thể thao
Thường khi đã hết sưng, tầm vận động gần bằng bên lành, sức cơ đủ, chạy nhảy và đổi hướng không đau, không có cảm giác lỏng khớp. Quay lại sớm khi chưa đạt các tiêu chí này làm tăng nguy cơ chấn thương lại.
Những sai lầm thường gặp
- Bóp, nắn, đắp lá, bôi dầu nóng lên chỗ sưng những ngày đầu.
- Bất động quá lâu dù bác sĩ không yêu cầu.
- Chỉ chờ hết đau rồi chơi lại ngay, không tập thăng bằng, sức cơ.
Tập cùng kỹ thuật viên
Kỹ thuật viên đánh giá tầm vận động, sức cơ, thăng bằng và lên bài tập theo từng giai đoạn. Người đi lại khó có thể tập tại nhà; người đã đi được có thể đến cơ sở vật lý trị liệu Thuận An. Xem thêm tập vật lý trị liệu tại nhà. Gọi hoặc nhắn Zalo 0988 44 6464.
Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.

