Mụn nước đã khô, da đã lành, nhưng vùng da cũ vẫn rát như phỏng, chạm áo cũng đau, đêm khó ngủ. Đó là đau dây thần kinh sau zona, người ta hay gọi là “đau hậu zona”. Bài viết này giải thích vì sao cơn đau kéo dài, khi nào cần quay lại bác sĩ, và châm cứu, Y học cổ truyền có thể hỗ trợ ở mức nào.
Đau sau zona là gì
Zona thần kinh do virus thủy đậu (varicella zoster) “ngủ” trong hạch thần kinh tái hoạt động. Khi bùng phát, virus gây viêm và tổn thương sợi thần kinh dọc theo một dải da, thường ở ngực, lưng, hông hoặc một bên mặt.
Ở phần lớn người bệnh, đau giảm dần khi tổn thương da lành. Nếu cơn đau vẫn còn khoảng 3 tháng sau khi phát ban, y khoa gọi là đau thần kinh sau zona (postherpetic neuralgia). Nguy cơ tăng rõ ở người trên 50 tuổi, người đau nhiều ngay từ đầu và người có bệnh làm suy giảm miễn dịch.
Biểu hiện thường gặp
- Đau rát, nóng, buốt hoặc như kim châm tại đúng dải da từng nổi mụn.
- Đau khi chạm nhẹ, kể cả cọ áo hay gió thổi, trong khi ấn mạnh đôi khi lại đỡ hơn.
- Cơn đau nhói từng đợt, xen giữa nền đau âm ỉ.
- Ngứa, tê bì hoặc giảm cảm giác vùng da đó.
- Mất ngủ, mệt mỏi, dễ cáu, ngại vận động vì sợ đau.
Khi nào cần đi khám ngay
Đau sau zona cần được bác sĩ đánh giá và điều trị thuốc khi cần. Y học cổ truyền là phần hỗ trợ, không thay thế. Hãy đi khám sớm nếu:
- Zona đang ở giai đoạn mới nổi mụn nước, nhất là trong khoảng 72 giờ đầu, vì thuốc kháng virus theo chỉ định của bác sĩ có tác dụng tốt nhất khi dùng sớm.
- Zona ở vùng mặt, quanh mắt, đầu mũi hoặc tai: cần khám mắt hoặc tai mũi họng sớm để phòng biến chứng.
- Vùng da lở loét, chảy mủ, sưng nóng lan rộng, hoặc kèm sốt.
- Đau quá mức chịu đựng, mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng tâm trạng.
- Người bệnh suy giảm miễn dịch, đang điều trị ung thư, hoặc zona lan nhiều vùng.
Đọc thêm về dấu hiệu zona thần kinh và khi nào đi khám.
Y học cổ truyền nhìn nhận đau sau zona
Đông y gọi zona là “Xà xuyến sang”, “Triền yêu hỏa đan” hay “Hỏa đới sang”, mô tả dải mụn nước như vệt lửa quấn quanh thân. Giai đoạn cấp thường được xếp vào nhóm thấp nhiệt, can hỏa. Khi mụn đã lành mà đau còn kéo dài, thầy thuốc thường quy về khí trệ huyết ứ, kinh lạc không thông, “thống tắc bất thông”, nên hướng xử lý là hành khí, hoạt huyết, thông kinh lạc và chỉ thống.
Người cao tuổi, cơ thể suy nhược thường kèm khí huyết hư, nên phần bồi bổ, ăn ngủ điều độ cũng được chú trọng. Xem kỹ hơn ở bài zona theo Đông y.
Châm cứu hỗ trợ giảm đau sau zona
Châm cứu là phương pháp được nghiên cứu khá nhiều cho đau thần kinh sau zona. Một số tổng quan hệ thống cho thấy châm cứu, điện châm có thể giúp giảm điểm đau và cải thiện giấc ngủ so với nhóm đối chứng. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ và chất lượng chưa cao, nên chưa thể khẳng định chắc chắn. Vì vậy, châm cứu nên được xem là một lựa chọn phối hợp, bên cạnh điều trị của bác sĩ.
Một buổi châm cứu thường gồm
- Hỏi bệnh, xem vùng da, hỏi thuốc đang dùng, đo mạch, huyết áp.
- Châm các huyệt theo đường kinh và tiết đoạn thần kinh tương ứng vùng đau, ví dụ nhóm huyệt Giáp tích hai bên cột sống, cùng huyệt ở xa như Hợp cốc, Thái xung, Dương lăng tuyền, tùy thể bệnh.
- Có thể kết hợp điện châm với cường độ nhẹ, người bệnh thấy dễ chịu.
- Xoa bóp bấm huyệt vùng lân cận, tránh đè lên chỗ da đang quá nhạy cảm.
- Dặn dò sinh hoạt, ghi lại mức đau để so sánh giữa các buổi.
Những gì người thực hiện cần tránh
- Không châm, không xoa bóp, không giác hơi lên vùng mụn nước, vảy chưa bong hoặc da đang trầy loét.
- Không chích nặn mụn nước, không đắp lá, không “vẽ” lên tổn thương.
- Thận trọng với người đang dùng thuốc chống đông, người tiểu đường kiểm soát kém, phụ nữ có thai. Xem thêm ai không nên châm cứu.
Cần bao nhiêu buổi
Không có con số cố định. Đau mới vài tuần thường đáp ứng nhanh hơn đau đã kéo dài nhiều tháng. Thường người bệnh tập trung 2 đến 3 buổi mỗi tuần trong giai đoạn đầu, sau khoảng 8 đến 10 buổi thì đánh giá lại. Nếu điểm đau không thay đổi, cần trao đổi lại với bác sĩ điều trị thay vì kéo dài mãi.
Chăm sóc tại nhà giúp đỡ đau
- Mặc áo cotton mềm, rộng, tránh cọ xát vùng đau.
- Chườm mát nhẹ nếu thấy dễ chịu. Không chườm nóng hay dán cao nóng lên vùng da nhạy cảm.
- Đi bộ, vươn vai nhẹ mỗi ngày để giảm co cứng và cải thiện giấc ngủ.
- Ăn đủ chất, ngủ đúng giờ. Xem bị zona kiêng gì, ăn gì để tránh kiêng khem sai cách.
- Uống thuốc đúng giờ như bác sĩ dặn, không tự ngưng hay tự tăng liều.
Châm cứu hậu zona tại nhà với NAVI care
Người đau sau zona thường lớn tuổi, ngại đi lại. NAVI care có Y sỹ Y học cổ truyền đến châm cứu, xoa bóp bấm huyệt tại nhà ở TP.HCM và Bình Dương, hoặc bạn có thể đến cơ sở Bình Hòa (Thuận An). Giá giống nhau ở cả hai nơi.
Trước buổi đầu, bạn nên chuẩn bị đơn thuốc, kết quả khám gần nhất để người thực hiện nắm rõ. Xem thêm dịch vụ châm cứu tại nhà, châm cứu có đau không và sau châm cứu cần kiêng gì. Hotline: 0988 44 6464
Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Châm cứu và Y học cổ truyền là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng.

